Instandhouding waterkeringen

PIW3.0 - Nieuwsbrief 2020-02 13 oktober 2020

Kenniscentrum Bever: beter bekend met de bever, voor beheer en bescherming.

Goed nieuws, we krijgen een Kenniscentrum Bever! Nu vraag je je misschien af wat dit inhoudt en waarom we dit nodig hebben? We vragen het aan Hanneke Kloosterboer, Beleidsadviseur Waterkeringen van Waterschap Aa en Maas, die de oprichting bekend maakte op de Kennisdag Inspectie Waterkeringen, met thema 'Plaagsoorten/dieren' op 1 oktober.

Bevers in opmars
Vijftig jaar geleden was er geen enkele bever te vinden in Nederland. Bevers waren al sinds 1830 uitgestorven door de jacht. In de jaren tachtig van de 20e eeuw zijn ze weer als beschermde diersoort geïntroduceerd in Nederland. En met succes. Nu zijn er zo’n 3500 bevers in Nederland en stijgt het aantal rap.
20201013_Verspreiding Bevers NL // verspreidingskaart_bever_nederland.png (90 K)
Verspreiding bevers in Nederland

Behoefte aan kennisdeling
De groeiende populatie bevers is een mooie ontwikkeling, maar levert ook schade op aan waterkeringen, het spoor of het wegdek.” vertelt Hanneke. “Overheidsinstanties krijgen te maken met graaf-, knaag- of natschade van de bever. Denk aan bomen die op het spoor vallen, een overstroomd wegdek of instabiele waterkeringen. Elke organisatie doet zelf onderzoek naar het opsporen van bevers, herstelmogelijkheden en hoe om te gaan met een beschermde diersoort. Het vraagstuk van de bever wordt steeds groter en daarmee ook de behoefte om kennis te verzamelen en te delen. Uit deze behoefte is het Kenniscentrum Bever ontstaan, een openbare website waar alle informatie over de bever te vinden is.”

20201013_beverschade bij het Drongelens kanaal // img-20190912-wa0039.jpg (13 K)























Beverschade bij het Drongelens kanaal


Bijzondere samenwerking
Het Kenniscentrum is een samenwerking van Stowa, Rijkswaterstaat, Prorail en de Unie van Waterschappen en de provincies gaan ook een rol spelen. De Zoogdierenvereniging gaat de website maken. Na de zomer van 2021 moet de website klaar zijn. Hanneke is enthousiast over het nieuwe kenniscentrum: “Wat ik heel leuk vind is dat zoveel partijen gaan samenwerken. Er is een kennisgat, we hebben de oplossing nog niet. Iedereen is enthousiast en meer kennis over de bever is voor iedereen interessant, van dijkbeheerder tot beleidsmaker. Ik hoop dat dit een gezamenlijke zoektocht wordt waarin we elkaar versterken.”

20201013_beverschade in Ravenstein // img_20191128_102454.jpg (98 K)














Beverschade in Ravenstein

Bescherming omgeving of bever
Wat kiest Hanneke tussen dit duivelse dilemma: bescherming van de omgeving of de bever? “Allebei. Ik vind het een heel mooi beestje. Ik weet nog heel goed dat ik voor het eerst een bever zag zwemmen, een bijzonder moment. Ik vind het mooi dat natuurbescherming succes heeft. De keerzijde is nu dat we moeten omgaan met de bever in Nederland.” Hanneke vindt dat je vooral moet kijken naar preventieve maatregelen en herstelmaatregelen. “Dus geen meanderend riviertje en ooibossen naast een dijk leggen, maar beter een stukje verderop. En we moeten bevergraverij ook als faalmechanisme testen.” Bovendien moeten organisaties echt out of the box gaan denken. “Vanuit mijn werk ben ik actief bezig met het opsporen van bevers. Bij de verkenning van een gebied heb ik twee gangen herkend. Uiteindelijk bleken er acht te zitten. Dat zet wel aan tot anders denken en het toepassen van technieken die we niet eerder overwogen hebben.” vertelt Hanneke.

20201013_Hanneke // hanneke_2015.jpg (156 K)
Hanneke Kloosterboer - Beleidsadviseur Waterschap Aa en Maas 

Kennis halen en delen|
Welk effect hoopt Hanneke te zien in de komende 5 tot 10 jaar door het Kenniscentrum Bever? Hanneke: “Ik hoop dat de website actief gebruikt wordt voor zowel kennis halen als delen en dat mensen er nuttige informatie krijgen voor hun specifieke vraagstuk. En ook dat je weet bij wie je moet zijn en dat je inzicht krijgt in wat juist niet werkt.” Een mooie stip aan de horizon om ons voor in te zetten!

Kennisdag gemist?
Heb je de Kennisdag Inspectie Waterkeringen gemist? Bekijk de opnames van de Kennisdag op het YouTube kanaal van de STOWA en ook het filmpje van de bekendmaking van Kenniscentrum Bever.


Risicogestuurd beheer en onderhoud - waar staan we nu?

In 2018 is de Handreiking Risicogestuurd Beheer en Onderhoud (RGBO) van Waterkeringen gepubliceerd. Oscar van Dam, objectbeheerder waterkeringen van het Hoogheemraadschap van Delfland, zat in de redactie van de handreiking. Hij geeft ons een update over wat er na publicatie allemaal gebeurd is op het gebied van RGBO. Waar staan we nu?

20201013_Oscar // dam_o_van.jpg (62 K)
Oscar van Dam - Objectbeheerder waterkeringen van het Hoogheemraadschap van Delfland

Werksessies
Oscar steekt van wal over de laatste stand van zaken: “Na de publicatie van de handreiking wilden we de waterschappen ook op weg helpen om iets te doen met het gedachtegoed en de methoden. Daarom heb ik met een aantal collega’s werksessies gegeven. We wilden dat de deelnemers tijdens de werksessie aan de slag gingen met hun eigen gegevens van een stukje waterkering. Vanwege corona moesten we de live bijeenkomsten vervangen door online sessies. Gelukkig merken we dat de handreiking best vaak bekeken is, want de deelnemers waren al redelijk goed bekend met de terminologie en het gedachtegoed. Wat echt een meerwaarde is gebleken, is de input van waterschappen die al onderdelen van de handreiking in de praktijk hebben gebracht. Die kennisdeling is een leuke extra bonus tijdens de sessies.”

Vervolg handreiking
Over een vervolg op de handreiking wordt ook al nagedacht. Oscar zou graag een aanvulling doen over ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden, zoals de NEN 2767 methodiek voor decompositie van een dijk. Ook wil hij een aantal interessante casussen bundelen, ter kennisdeling. De betrokkenheid vanuit de waterschappen is hoog. “Het is mooi om te merken dat veel waterschappen nadenken over hoe  de handreiking kan worden vertaald naar de eigen organisatie en areaal. Er is enthousiasme en commitment in de groep en er is een sense of urgency. Dat hoop je van te voren, dus daar word ik wel blij van.“, zegt Oscar.

Risico inschatten is lastig
Wat leeft er binnen de RGBO? “Een actueel onderwerp binnen RGBO is de worsteling hoe je effecten moet vertalen naar een risicoscore. Bij het toepassen van de risicomatrix is het soms complex om te bepalen of iets  een direct risico is of dat het pas een risico wordt als je geen maatregelen neemt. De verwachting is dat dit makkelijker wordt. Door het te doen en ervaring, merk je wel dat je er gevoel voor krijgt.” antwoordt Oscar. 

Datamanagement is uitdaging, maar biedt ook kansen
Op de vraag waar de uitdagingen liggen binnen RGBO, hoeft Oscar niet lang na te denken: “Gegevensbeheer, daar zie ik een inhoudelijke uitdaging. Bij Delfland zijn we begonnen met de decompositie, wat heeft geleid tot een zeer groot aantal objecten waar je iets van moet vinden. Ik weet nog niet hoe je dat pragmatisch kunt maken en hoe je dit kunt beheren. Tegelijkertijd biedt gegevensbeheer juist ook kansen. De waterschappen zijn met die data veel meer in controle over welk onderhoud is gedaan en hoe je onderhoud plant, prioriteert en deze keuzes onderbouwt. Dat geeft transparantie en minder verrassingen zoals bijvoorbeeld een inzakkende beschoeiing.”, vertelt Oscar.

20201013_Droogtescheuren repareren // repareren_droogtescheuren.jpg (67 K)
Repareren van droogtescheuren 

Technologie of samenwerking 
Ziet Oscar meer kansen voor technologie of samenwerking voor RGBO? Oscar antwoordt: “Op korte termijn sowieso samenwerking. Ik zie dat we dat al doen en elkaar steeds meer opzoeken. En technologie is een hele interessante, maar vaak staan we nog in een beginstadium van ontwikkeling. Zo wordt technologie op allerlei fronten al ingezet voor dataverzameling, zoals satellietmetingen die de hoogte van de dijken meten of dijken die zijn uitgerust met matten met sensoren. Uiteindelijk kun je deze data heel handig gebruiken, maar de benodigde tools voor dataverwerking en -vergelijking zijn nog in ontwikkeling.”

Doelen voor 2020
Er is nog genoeg te doen in 2020. Oscar heeft nog wat wel wat doelen die hij dit jaar wil bereiken. Zo wil hij voor Delfland de prestatie-indicatoren die ook in de handreiking staan uitwerken. En een landelijk doel is om een verslag te maken van alle casussen die binnen zijn gekomen. 

Handreiking is voor iedereen belangrijk
Aan ambities van Oscar binnen RGBO geen gebrek. Hij stelt dat de handreiking niet alleen voor keringen van belang is, maar voor alle objecten binnen waterschappen. Daarom vindt hij dat alle medewerkers binnen de waterschappen kennis moeten hebben van de Handreiking RGBO en het effect ervan op hun vakgebied en functie. Daar zou veel meer aandacht voor moeten komen, ook in de opleiding. Wat vind jij, ben je het met hem eens?|

Kom je naar de Burgers’ Zoom op 19 november?
Wil jij meer weten over de Handreiking RGBO? Het volgende online event dat gepland staat is de Burgers’ Zoom op 19 november waarin Oscar ook uitlegt wat de werksessies de waterschappen tot nu toe hebben opgeleverd. Ben jij erbij? Meld je aan via deze link


Peter Boone bijna 250 dagen de nieuwe grasregisseur

Per 1 februari heeft Peter Boone, beleidsmedewerker, Waterschap Vallei en Veluwe, als grasregisseur het stokje overgenomen van Jaap Bronsveld. De eerste 250 dagen zitten er bijna op, tijd voor een interview om te horen hoe het hem vergaat. Hoe bevalt het Peter, wat is de stand van zaken en wat is zijn ambitie als grasregisseur?

20201013_Peter // 20200930_153638.jpg (114 K)

Peter Boone - Grasregisseur 

Weten wat er speelt
Peter was eerst wel verrast dat hij gevraagd werd, maar direct ook nieuwsgierig. Als grasregisseur moet je kennis en ervaring hebben om te kunnen schakelen tussen beheerders en onderzoekers. Daarnaast is het belangrijk dat je een netwerk kunt benutten. Hij hoefde niet lang na te denken om ja te zeggen. Peter: “Ik wil graag meepraten over onderzoek dat gedaan wordt bij STOWA. Dus ik vond het een hele leuke uitdaging. Ik merk dat ik in deze rol weet wat er speelt en bij wie ik moet zijn als een vraag opduikt. Dat is meteen heel waardevol voor mijn werk bij Waterschap Vallei en Veluwe.”

20201013_Gras en Kruiden 1 // 20200930_152957.jpg (179 K)

Bijna 250 dagen grasregisseur
Na bijna 250 dagen grasregisseur, maakt Peter de balans op: “Ik ben in februari begonnen. Dat liep vanwege corona natuurlijk anders dan verwacht. Ik was van plan veel mensen te ontmoeten en tussen de mensen te zijn, maar binnen een paar weken zat ik ineens alleen maar via de laptop te werken. Ook kon de Kennisdag Instandhouding Waterkeringen niet doorgaan. Dat vind ik jammer, maar we hebben nu wel online workshops aangeboden en ik ben trots dat dat gelukt is.”

Van live naar online
Het kostte Peter veel voorbereidingstijd om de workshops (plaagsoorten planten en dieren) online aan te bieden, maar dit werd erg gewaardeerd. Tijdens de workshops, die je online terug kan kijken, heeft hij ervaringen en slimme ideeën verzameld en die worden toegevoegd aan de Handreiking Grasbekleding. “Wat ik heel leuk vond aan de workshops, is dat ik toch in contact was met de dijkbeheerders. We zaten samen met een panel van collega’s. Zo konden we sparren met elkaar en met Mentimeter ook interactie opzoeken met de collega’s thuis. Het was heel waardevol.”, aldus Peter. 

Future Dikes programma
Peter is nu heel druk met het Future Dikes programma. Allerlei onderzoeksvragen over de grasmat en de toplaag komen hierin naar voren. Wat is het effect van ons dijkbeheer op biodiversiteit en hoe houd je rekening met  klimaatverandering en droge zomers? Wat is de impact van gefaseerd of efficiënt maaien op de plantensoorten die er groeien, de vlinders en bijen, of organismen onderaan de voedselketen? Heel veel factoren hebben effect op een sterke, waardevolle grasmat, maar welk effect is niet altijd bekend. Het Future Dikes programma is opgezet om dit soort vragen te onderzoeken. Het programma zoekt ook de samenwerking op met andere projecten, zoals het Polder2C’s project voor gezamenlijk onderzoek naar bijvoorbeeld grasbekleding.

Sturen op biodiversiteit
Of Peter ook ambities heeft als grasregisseur? Zeker! De dijkbeheerder heeft invloed op hoe de dijken er uit zien, maar bewust sturen op (bestuurlijke) doelen en soms strijdige belangen gebeurt nog weinig. Peter wil sturen op veiligheid en biodiversiteit, de link maken met risicogestuurd beheer en onderhoud en monitoren wat de effecten hiervan zijn. Ook heeft hij ideeën over een bredere invulling van de Grasdag. Peter zegt: “Ik wil graag dat de Grasdag minder gaat over alleen dijksterkte, maar een combinatie wordt van dijksterkte en biodiversiteit.” 

20201013_Gras en Kruiden 2 // grlndk1.jpg (34 K)

Communicatie over wat er op de dijk gebeurt
Op de vraag waar iedereen morgen aan zou moeten beginnen, richt Peter zich met deze tip tot de dijkbeheerders: Dijkbeheerders krijgen te maken met veel verschillende belangen en dat maakt het complex. Hoe verenig je alle belangen en hoe leg je uit aan de mensen waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt? Waarom lopen schapen wel of niet op een dijk, waarom mag iemand wel of niet iets doen op een dijk? Dat moeten mensen kunnen begrijpen. Die voorlichting is een belangrijke taak en daar is veel winst te behalen.” 

De dijk op zijn best volgens Peter
En hoe ziet Peter zijn dijk het liefst? Een dijk met wuivend gras en daartussen bloeiende kruiden. Af en toe een bij of een vlinder en een paar mensen die ervan genieten.” Een mooi plaatje om dit interview mee af te sluiten. 

20201013_Kruiden en Gras 3 // img-20200731-wa0000.jpg (55 K)

Wil je meer weten?
Ben jij benieuwd geworden wat jij kunt doen voor biodiversiteit of benieuwd naar de laatste stand van zaken? Ga naar de website van de Handreiking Grasbekleding, daar vind je alles bij elkaar.

Kijk de workshop Probleemkruiden deel 1 (duizendknoop) terug of deel 2 van Probleemkruiden.


Van Burgers’ Zoo naar Burgers’ Zoom

Geen wandeling langs de pinguïns, geen hartelijke ontvangst door Jet en Henk bij de ontvangstbalie, geen oorverdovende dreun van de gong als er weer een nieuwe sessie begint, geen handen schudden, niet samen in een zaal discussiëren over die ellendige duizendknoop en geen borrel met hapjes na afloop. Het was dit jaar anders dan anders. En de mens past zich aan, van uitstel mocht geen afstel komen en dus organiseerden we op 10 september een Burgers’ ZOOm sessie. En ondanks dat we jullie liever live ontvangen in Arnhem was het toch prettig om jullie digitaal te mogen ontvangen.

‘Only a fool learns from his own mistake’
Net als anders hadden we ook dit jaar een dagvoorzitter. Dijkgraaf Piet-Hein Daverveldt van Hoogheemraadschap van Delfland heette iedereen welkom op deze alweer 17e kennisdag. Hij stak iedereen een hart onder de riem rondom de situatie waarin we ons bevinden met Corona. Daverveldt haalde de boiling frog mythe aan. Als je een kikker in een pan kokend water stopt dan schrikt de kikker en springt deze eruit. Echter als je een kikker in een pan met koud water stopt en langzaam opwarmt dan blijft de kikker zitten en gaat deze dood. Zo alert en krachtig als we op Corona reageren, doen wij dit niet met betrekking tot de teruggang in onze biodiversiteit. Dit gaat sluipenderwijs. We moeten echter gelijk handelen. Daverveldt riep op om zoveel mogelijk kennis en ervaring uit te wisselen. Niet alleen succesverhalen, maar ook mislukkingen, want ‘Only a fool learns from his own mistakes and a wise man learns from the mistakes of others’. Kon je er niet zijn? Kijk de presentatie van Piet-Hein Daverveldt terug.


20201013_Kennisdag // img-20201009-wa0002.jpg (47 K)

Impressie Kennisdag op locatie in Burgers' Zoo

Van duurzaamheid tot de Himalaya
Sandra Brandt, KAM-coördinator (Kwaliteit, Arbo, Milieu) bij Burgers’ Zoo vertelde hoe er bij een meer dan honderd jaar oud familiebedrijf omgegaan wordt met duurzaamheid. En wat dit in de praktijk betekent. Presentatie Sandra terugkijken? Dat kan. Melvin Redeker, avonturier, nam ons mee de bergen in met zijn verhalen. Over omgaan met veranderingen, over pieken en dalen en het delen van momenten waar het (bijna) misging. Zoals Melvin zegt: “Op de rand lopen en zorgen dat je net niet valt.” Melvin koppelt in zijn presentatie het veiligheidsdenken van een bergbeklimmer aan die van een dijkinspecteur. Daarnaast riep Melvin iedereen op om je niet te laten beperken door de hoeveelheid kennis die we hebben, want ‘In the beginner’s mind there are many possibilities and in the experts mind there are few.’

Pestende plaagsoorten
De duizendknoop is een plaagsoort waar de beheerder tegen strijdt, maar deze is en blijft zeer moeilijk te beheersen. Het is een echte pestende plaatsoort, waar we maar al te graag vanaf willen. Maar hoe doen we dat? Peter Boone, beleidsmedewerker bij waterschap Vallei en Veluwe en grasregisseur bij STOWA gaf een workshop op de kennisdag. Suzanne Lommen presenteerde ‘Biologische beheersing van de Aziatische duizendknopen’. In het kort gaat het onderzoek in op het introduceren van de natuurlijke vijanden van de duizendknoop, denk hierbij aan een bladvlo of schimmel. Het is geen oplossing die direct werkt, het heeft tijd nodig, maar het is een interessante ontwikkeling. Workshop Peter Boone en presentatie Suzanne Lommen. Het tweede deel van de workshop ging in op Plaagsoorten op de dijk. Peter gebruikte de Mentimeter (online polling- en presentatietoool) volop voor interactie.


 

De Kennisdag: after party…

29 oktober: Droogte
Het was ten tijde van de voorbereiding van deze workshop al aardig droog in Nederland. Niet eerder hadden we zo vroeg in het jaar zulke hoge neerslagtekorten. Maar pas als we deze online workshop gaan geven, eind oktober, zullen we weten hoe de droogte zich in 2020 heeft ontwikkeld en welke gevolgen dat heeft gehad. Ook als het alsnog een volledig verregende zomer gaat worden, hebben we genoeg te delen met elkaar.

Hoe heeft de implementatie van de aanbevelingen beleidstafel Droogte ons geholpen? Heeft de 'Evaluatie droge zomer 2018 waterkeringen' (STOWA 2019-10) geleid tot ander beheer? Hebben we nieuwe inzichten over de effecten van droogte op de verdroging van (daling freatische lijn) in onze waterkeringen. Zullen deze inzichten leiden tot andere en misschien meer innovatieve inspectiestrategieën? Kortom een interessante workshop waarin we vooral het gesprek met elkaar aan zullen gaan. Meld je hier aan.
20201013_Droogte // 20201029-droogte.jpg (24 K)

19 november: Risicogestuurd beheer en onderhoud
De Digigids: welke dijkinspecteur is er niet groot mee geworden! En in de begin dagen van het Professionaliseren van Inspecties waren daar ineens ook de eerste inspectie-applicaties. De Digigids in de inspectie-applicatie was een mooi stel. Het ondersteunt de inspecteur en de beheerder voor het eenduidig waarnemen, gestructureerd diagnosticeren, berekend diagnosticeren en onderbouwd uitvoeren. Of toch niet?

In 2018 verscheen de handreiking Risicogestuurd beheer en onderhoud van keringen, met daarin een voorstel om de diagnose en prognose om geprioriteerd te kunnen uitvoeren. En daarvoor is een andere manier van het registreren van inspecties nodig: de NEN2767 conditiemeting. Het afgelopen half jaar heeft een expertgroep intensief het beheerobject Dijk voor de NEN2767 uitgewerkt. In de workshop krijgen jullie de resultaten te zien, ga je er zelf mee aan de slag en ervaar je hoe je dat kunt inzetten voor risicogestuurd beheer en onderhoud. Meld je hier aan en lees het tweede artikel van deze nieuwsbrief met een interview met Oscar van Dam over dit onderwerp. 
20201013_RGBO // 20201119-kiw-riscogestuurd-beheer-en-onderhoud.jpg (15 K)

Terugkijken? Plaagsoorten/dieren
Graverij in waterkeringen maakt aardig wat emotie los bij alle betrokkenen. Dat is maar goed ook, want graverij kan een risico vormen voor de waterveiligheid. De afgelopen jaren neemt de impact toe en wordt er vanuit meerdere kanten gezocht naar oplossingen, met name voor het probleem van bevers en dassen. Wat zijn goede opsporingsmethodes, hoe ga je om met het risico op graverij in hoogwatersituaties en welk beleid is ervoor nodig?

Tijdens deze online bijeenkomst, onderdeel van de online Kennisdag Inspectie Waterkeringen 2020, deelden we de nieuwe ervaringen en was er ruimte om met elkaar in gesprek te gaan. Het komende half jaar werken we hard door, o.a. aan het kennisplatform Bever, zodat we samen weer een stap verder kunnen komen in de omgang met graverij in waterkeringen. Hanneke Kloosterboer licht dit onderwerp in het eerste artikel van deze nieuwsbrief nader toe. Plaagsoorten/dieren terugkijken kan hier!